انواع خوراک دام را می توان به دو دسته کلی تقسیم بندی کرد؛ انواع غلات و علوفه برداشت شده از زمین، نمونه ای از این خوراک هستند. علوفه و یونجه، متداولترین خوراک دام است. در رژیم غذایی مناسب برای انواع دام، استفاده از علوفه با کیفیت، حرف اول را می زند. یونجه، با کیفیت ترین علوفه است که برای گاوداری ها، پرورش گوسفند، پرورش بز و پرورش اسب، بسیار پیشنهاد می شود. از آنجایی که سیستم گوارشی دام پیچیده است، استفاده از یونجه باکیفیت باعث می شود حیوانات، فیبر گیاهی را استفاده کنند که انسان ها قادر به دریافت و هضم آن نیستند.
تهیه خوراک دام، با کیفیت بالا مانند یونجه با کیفیت یا علوفه با کیفیت، نه تنها سلامتی دام را فراهم می کند، بلکه مواد مغذی را هم در اختیار آنها قرار می دهد. انواع یونجه و علوفه در بازار، با کیفیت متفاوت وجود دارد که برخی از آنها تولید ایران هستند و برخی دیگر از کشورهای دیگر وارد شده اند. در هر صورت، یونجه با کیفیت با توجه به موقعیت جغرافیایی زمینی که این خوراک روی آن کاشته شده، در دسترس قرار دارد. ارزش غذایی یونجه با کیفیت به طور طبیعی، بالاتر است؛ یعنی انواع دام با خوردن خوراک دام، منابع غنی از انرژی و پروتئین را دریافت می کنند. گاوهای شیری به دلیل اینکه باید شیردهی بالاتری داشته باشند، نیاز تغذیه بیشتری دارند. می توان با خرید یونجه مرغوب و باکیفیت، این نیاز گاوها را برآورده کرد. از سایر غلات فرآوری شده میتوان برای خوراک بز، بهره گرفت. برای پرورش اسب هم به یونجه با کیفیت یا انواع علوفه و غلات با کیفیت نیاز است. نکته ای که در رابطه با خوراک دام باید به آن توجه کنید این است که انواع گوسفند و بز که معده و سیستم گوارشی کوچکتری دارند، باید خوراک با کیفیت تری برای آنها تامین شود.
انواع خوراک طیور به چه شکل هایی قابل استفاده است؟
انواع خوراک طیور به صورت مواد مغذی جامد پودر یا گلوله ای تهیه می شود. نوع پرندگان، سن و شرایط آنها مشخص می کند که باید از کدام یک از انواع خوراک استفاده کنید. خوراک طیور برای جوجه ها باید به شکل ریز و پودری شکل مصرف شود تا برای پرنده قابل هضم باشد. برای پرندگان بسیار کوچکتر با جثه ریز، معمولاً خوراک طیور را با آب مخلوط می کنند تا خوراک غلیظی شبیه به بلغور جوی دوسر آماده شود. بهتر است در این شرایط، خوراک را سریع آماده کرد و در دسترس پرندگان قرار داد؛ در غیر اینصورت، فاسد می شود و از بین می رود. انتخاب انواع خوراک طیور به این بستگی دارد که نیاز غذایی پرندگان چقدر است و آیا آنها پرندگان گوشتی هستند یا پرندگان تخم گذار.
ویژگی های خوراک دام پرواری
دام های پرواری یک منبع درآمد عالی برای سرمایه گذاران حوزه دام و طیور هستند. به همین دلیل توجه به غذای این دام ها اهمیت زیادی دارد. خوراک دام این گونه تفسیر می شود که عبارت است از مقدار معینی از خوراک که در طی روز جهت وزن گیری و تأمین احتیاجات انرژی و... در دسترس دام قرار می گیرد. خوراک دام و طیور در بازار به شکل های مختلفی عرضه می شوند اما کیفیت آن ها و دارا بودن برخی از ویژگی ها بسیار مهم است.
خوراک دام و طیور باید ازنظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد. خوراک مورد نظر باید توانایی بالایی در برآورده کردن احتیاجات دام داشته باشد. ویژگی و خصوصیت دیگری که باید به آن توجه شود این است که خوراک دام و طیور باید در دسترس باشند. گاهی از یک خوراک کمیاب استفاده می کنیم که بعدا نمی توانیم مجددا آن را تهیه نماییم. خوش خوراک بودن گزینه مهم دیگری است که خوراک دام باید آن را داشته باشد. خوراک دام پرواری باید توانایی بالایی در افزایش وزن داشته باشد. عدم اختلالات متابولیکی ازجمله اسیدوز و بیماری های گوارشی ویژگی مهم دیگری است که باید حتما به آن توجه شود. اگر خوراک دام و طیور فاقد این ویژگی باشد، بهره وری دام ها تا حد زیادی کاهش می یابد. ترکیبات مورد نیاز برای سلامت دام و تامین احتیاجات او باید در خوراک مورد نظر که تصمیم دارید آن را خریداری کنید، موجود باشد.
اصلیترین دستهبندی خوراک دام و کاربرد هر یک
دامهایی که بهصورت طبیعی در مناطق روستایی پرورش مییابند، به احتمال زیاد به غیر از علوفه طبیعی چیزی نمیخورند؛ اما برای آنکه بتوانید در حوزه پرورش دام در دامداریها موفق باشید، باید از انواع خوراک دام و طیور بهدرستی استفاده کنید. انواع مختلفی از خوراک برای دام و طیور تولید میشوند که هریک از آنها برخی از نیازهای دام را برطرف خواهند کرد. حال اگر بتوانید به تمام نیازهای آنها بهدرستی پاسخ دهید، دام باکیفیتتری خواهید داشت. میزان رشد، وزنگیری، شیردهی و بسیاری از ویژگیهای دیگر انواع دام میتواند وابسته به تغذیه آنها باشد.
علوفه
دسته مهمی از خوراکها را علوفه تشکیل میدهند. این دسته از خوراکها اغلب ارزانقیمت هستند و درعینحال دام را سیر نگه میدارند. اهمیت اصلی علوفه در تنظیم فرآیند نشخوار است. این مواد در دستگاه گوارش دام باقی میمانند تا چند بار آنها را نشخوار کند. بههمینخاطر، گوارش دام نیز تنظیم خواهد شد. نکتهای که باید برای افزایش ماندگاری علوفه به آن توجه شود، تنظیم میزان رطوبت و کاهش دادن آن است؛ رطوبت کمتر سبب عدم فعالیت آنزیمهای گیاهی و میکروبی خواهد شد. یونجه یکی از بهترین انواع علوفه است که پروتئین، کلسیم، ویتامین A، ویتامین D و فسفر دارد. این خوراک دام هضم مطلوبی دارد و بههمینخاطر استفاده زیادی دارد. «کاه» یکی از انواع علوفه است که صرفا دام را سیر میکند و ارزش غذایی ندارد. سیلاژ از تخمیر برگ و ساقه ذرت بهدست میآید و برای افزایش شیردهی دام فوقالعاده است. همچنین، این خوراک دام میتواند باعث بهبود گوارش شده و هضم را تسهیل کند. سیلاژ یونجه یکی از خوراکهایی است که میتواند اشتهای دام را افزایش دهد.
کنسانتره
علوفه میتواند غذای اصلی دام باشد؛ اما هیچگاه بهطور کامل به نیازهای آن پاسخ نمیدهند. اگر میخواهید دامها گوشتیتر باشند یا شیردهیشان بیشتر شود، لازم است برخی از افزودنیها و مواد مغذی را به آنها اضافه کنید. این مواد مغذی در خوراکی به نام «کنسانتره» گنجانده میشوند. کنسانتره مجموعهای از مواد مورد نیاز دام را در اختیار آن قرار میدهند تا از جهات گوناگون بهبود یابد. بهعنوان مثال، در خوراک مرغ گوشتی یا خوراک مرغ تخمگذار میتوان انواع کنسانتره را اضافه کرد تا برخی ویژگیهای خاص را در آنها افزایش داد. کنسانتره دام و طیور با یکدیگر متفاوتاند؛ در کنسانتره طیور فقط ریزمغذیها نظیر اسیدهای آمینه، ویتامینها، فسفر و… گنجانده میشوند؛ درحالیکه بهطور معمول کنسانتره دام شامل ۷ درصد پروتئین و تقریبا ۱۸ درصد فیبر است. انواع گوناگونی از کنسانتره دام و طیور وجود دارد که باتوجهبه نیاز میتوانید آنها را خریداری کنید یا حتی کنسانتره اختصاصی دامهای خود را سفارش دهید.
کنجاله
پس از اینکه روغن از دانههای روغنی خارج میشود، دانه آن «کنجاله» نامیده میشود. این دانهها به سبب داشتن پروتئین و انرژی بسیار بالا، خوراک مناسبی برای دام به حساب میآیند. بههمینخاطر، معمولا قسمتی از خوراک دام را کنجالهها تشکیل میدهند. کنجالههای مختلفی وجود دارند که خواص هریک از آنها متفاوت است؛ کنجاله کنجد یکی از کاربردیترینهاست که حتی بهعنوان خوراک آبزیان نیز مورد استفاده قرار میگیرد. برای تأمین خوراک میگو، خوراک خاویار و خوراک هر نوع آبزی هم حتما توجهی به کنجالهها داشته باشید. گاهی این دانهها بهصورت آرد در اختیار خریداران قرار میگیرند.
سبوس
سبوس، پوسته متصل به دانه انواع غلات است که مقدار فراوانی پروتئین داشته و بسیار مغذی است. برای تقویت دام و طیور، معمولا سبوس را نیز در خوراک آنها میگنجانند. سبوس برنج، گندم و… را میتوان برای دامها درنظر گرفت. البته باید پیش از اضافهکردن هر نوع خوراک دام به برنامه تغذیه آنها، نیازهایشان را مورد بررسی قرار داده و براساس آن انواع خوراک را کم و زیاد کرد.